Herpes Zoster Aşısı Demansı Önleyebilir mi?

Herpes zoster, yani halk arasında bilinen adıyla zona, suçiçeğine neden olan aynı virüsten kaynaklanır. Bu virüs vücutta inaktif kalır ve yaşamın ilerleyen dönemlerinde tekrar ortaya çıkabilir. Yani çocukken suçiçeği virüsüne maruz kalan kişilerde yıllar sonra tekrar aktifleşerek ağrılı, kabarık veya kabarcıklı döküntü belirtileriyle ortaya çıkabilir. Eğer suçiçeği geçirdiyseniz zona aşısı yaptırarak zona riskinizi azaltabilirsiniz. Peki bu hastalıktan korunmak için yaptırdığımız aşının demans riskini de azaltabileceğini biliyor muydunuz?

Son yıllarda yapılan araştırmalar, herpes zoster (zona) aşısının, yalnızca zona hastalığını önlemekle kalmayıp, demans riskini de azaltabileceğini ortaya koyuyor. Bu araştırmalardan bahsetmeden önce sizlere demans hastalığını kısaca tanıtmak istiyorum. Demans, hafıza, düşünme, iletişim ve karar verme gibi zihinsel becerilerde ciddi kayıplara neden olan bir durumdur. Tek bir hastalık değildir; Alzheimer hastalığı da dahil olmak üzere çeşitli hastalıklarla yaşayan bireylerde görülebilecek bir dizi semptomu tanımlamak için kullanılan genel bir terimdir. Bu karmaşık tabloya karşı tamamen etkili bir tedavi bulunmasa da bilim insanları demans riskini azaltabilecek yollar üzerinde yoğun şekilde çalışmaktadır.

Peki aşı ile demans arasındaki bağlantı nereden geliyor? 2022 yılında yayımlanan geniş kapsamlı bazı gözlemsel çalışmalarda, herpes zoster aşısı yaptıran bireylerde demans gelişme riskinin daha düşük olduğu görüldü. Örneğin, Nisan ayının başlarında Nature dergisinde yayınlanan bir çalışmada, veriler yeni bir demans tanısı olasılığında yaklaşık %20’lik bir azalma olduğunu gösterdi. Benzer şekilde, ABD’de yaşlı nüfusa yönelik yapılan analizlerde de demans türlerine yakalanma olasılığının daha düşük olduğu saptanmıştır. Bu çalışmalar aşı ile demans arasındaki ilişkiye dair önemli ipuçları verse de sebep-sonuç ilişkisi henüz kesin olarak kanıtlanmış değil. Ancak bulgular oldukça ümit verici. Bilim insanları, bu durumun olası birkaç nedeni üzerinde durmaktadır: Herpes zoster aşısı, virüsün yeniden aktive olmasını engelleyerek merkezi sinir sisteminde oluşabilecek iltihaplanmayı azaltabilir; bu da zamanla beyin dokusunun hasar görmesini ve bilişsel işlevlerin bozulmasını önleyebilir. Ayrıca aşının bağışıklık sistemini tümüyle güçlendirerek yalnızca zona değil beyne zarar verebilecek diğer viral enfeksiyonlara karşı da koruyucu bir etki oluşturabilir. Her ne kadar bu bağlantı gözlemsel çalışmalara dayansa ve daha fazla araştırma ile desteklenmesi gerekse de mevcut veriler herpes zoster aşısının demans gibi yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen nörolojik hastalıkların önlenmesinde umut verici bir rol oynayabileceğini göstermektedir. Bu nedenle özellikle 50 yaş üstü bireylerde, herpes zoster aşısının yalnızca fiziksel değil, bilişsel sağlığı koruma açısından da değerlendirilmeye değer bir koruyucu sağlık uygulaması olduğu düşünülmektedir.

Unutmayın, koruyucu sağlık önlemleri geleceğinizi şekillendirir. Aşılardan korkmayın, doğru bilgiyle sağlığınızı koruyun!

Kaynakça: 1. Cleveland Clinic, Shingles, 12.11.2024. Erişim: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/11036- shingles, Haziran 2025

2. Alzheimer’s Association, Dementia, t.y. Erişim: https://www.alz.org/alzheimers-dementia/what-is- dementia, Haziran 2025

3. Health, Stephanie Anderson Witmer, Shingles Vaccines, 22.05.2025. Erişim: https://www.health.com/shingles-vaccine-dementia-heart-health-risk-11738527, Haziran 2025. 4. Drug Topics, Ashley Gallagher, Herpes Zoster Vaccination, 02.05.2025. Erişim: https://www.drugtopics.com/view/data-shows-herpes-zoster-vaccination-likely-prevents-dementia, Haziran 2025.

5. News Medical, Dr. Chinta Sidharthan, Shingles Vaccines, 02.04.2025. Erişim: https://www.news- medical.net/news/20250403/Shingles-vaccine-cuts-dementia-risk-by-2025-new-study-shows.aspx, Haziran 2025.